Ricard heeft een alcoholpercentage van 45 % per volume. Zelfs verdund in vijf tot zeven volumes water, levert een standaardglas een dosis ethanol die vergelijkbaar is met die van een glas wijn of een pint bier. Deze hoge concentratie versnelt de opname van ethanol in het bloed en, bijgevolg, het contact met twee organen die bijzonder kwetsbaar zijn: de lever en de hersenen.
Acetaldehyde en glycyrrhizine: twee moleculen die je moet kennen
Om de risico’s van Ricard te begrijpen, moeten we twee actieve stoffen onderscheiden. De eerste is acetaldehyde, een metaboliet die door de lever wordt geproduceerd wanneer deze ethanol afbreekt. Dit molecuul is geclassificeerd als kankerverwekkend en valt direct de levercellen aan.
De tweede is glycyrrhizine, een natuurlijke verbinding uit zoethout. Ricard, net als andere pastis, bevat zoethout onder zijn ingrediënten. Glycyrrhizine verstoort de stofwisseling van cortisol en veroorzaakt natriumretentie, wat de bloeddruk kan verhogen. Anses heeft bovendien waarschuwingen afgegeven over het consumeren van producten die zoethout bevatten, vooral voor mensen met hoge bloeddruk.
Een artikel dat de effecten van Ricard op de hersenen en de lever beschrijft, herinnert eraan dat dit dubbele mechanisme (ethanol plus glycyrrhizine) pastis onderscheidt van andere sterke dranken.
Alcohol en lever: van leververvetting tot cirrose
De lever is verantwoordelijk voor bijna de volledige afbraak van alcohol. Wanneer deze herhaaldelijk wordt belast, volgen de schade en de progressie een goed gedocumenteerd patroon.
- Leververvetting (alcoholische leververvetting) verschijnt als eerste. Levercellen accumuleren vet. Op dit punt kan het stoppen met consumeren leiden tot volledige regressie.
- Alcoholische hepatitis is een ontsteking van de lever. Het manifesteert zich door buikpijn, intense vermoeidheid en soms geelzucht. Zonder gedragsverandering kan het ernstig worden.
- Cirrose is de onomkeerbare fase. Functioneel leverweefsel wordt vervangen door littekenweefsel (fibrose). De lever kan zijn filtratie- en synthese-functies niet meer correct vervullen.
Het belangrijkste om te onthouden: leververvetting ontwikkelt zich vaak zonder merkbare symptomen. Dagelijkse consumptie van pastis, zelfs beperkt tot één of twee glazen, houdt de lever onder constante druk. De lever kan slechts een beperkte hoeveelheid alcohol tegelijk verwerken, en elke overtollige hoeveelheid circuleert in het bloed in afwachting van metabolisme.
Waarom Ricard het leverrisico verergert in vergelijking met andere alcoholen
De glycyrrhizine uit zoethout verandert de hydro-elektrolytbalans van het lichaam. Deze onbalans legt extra werk op de lever, die al bezig is met de afbraak van ethanol. Bij mensen wiens leverfunctie al verzwakt is, kan deze dubbele belasting de progressie naar hepatitis of cirrose versnellen.
Vermindering van het hersenvolume: wat neuro-imaginggegevens tonen
Een studie uitgevoerd door de Universiteit van Pennsylvania, gepubliceerd in Nature Communications, heeft de hersenbeeldgegevens van tienduizenden deelnemers geanalyseerd. Het resultaat is ondubbelzinnig: overgaan van één naar twee standaardglazen per dag is geassocieerd met een meetbare vermindering van het volume van grijze en witte stof. Dit volumeverlies is vergelijkbaar met dat veroorzaakt door meerdere jaren van hersenveroudering.
De relatie tussen alcoholconsumptie en hersenatrofie vertoont geen duidelijk beschermende drempel. Met andere woorden, het idee van “matige consumptie zonder effect” wordt niet bevestigd door deze beeldvormingstudies.
Leverencefalopathie: wanneer de zieke lever de hersenen bereikt
Onderzoekers van de Universiteit van Genève (UNIGE) en de Universiteit van Lausanne (UNIL), in samenwerking met het CHUV en de EPFL, hebben aangetoond dat een chronische leverdisfunctie moleculaire verstoringen in de hersenen veroorzaakt binnen twee weken, zelfs voordat zichtbare fysieke symptomen optreden. De astrocyten in de hersenen vertonen een afwijkende morfologie, met verkorting van hun uitlopers.
Deze leverencefalopathie is een directe gevolg van het onvermogen van de lever om toxines, met name ammoniak, correct te filteren. Overtollige ammoniak passeert de bloed-hersenbarrière en verstoort de werking van de neuronen. De symptomen variëren van milde verwarring en concentratiestoornissen tot ernstige desoriëntatie.
Hoge bloeddruk en zoethout: een onderschat cardiovasculair risico
De glycyrrhizine in anijsdranken zoals pastis veroorzaakt een verhoging van de bloeddruk door natriumretentie en kaliumverlies te bevorderen. Anses raadt mensen met hoge bloeddruk aan hun consumptie van producten die zoethout bevatten te beperken, of het nu gaat om dranken, snoep of voedingssupplementen.
Bij een regelmatige Ricard-gebruiker komen de effecten van glycyrrhizine bovenop die van alcohol op het cardiovasculaire systeem. Alcohol zelf verhoogt de hartslag en kan ritmestoornissen veroorzaken. De combinatie van beide mechanismen verhoogt het risico op cardiovasculaire incidenten, vooral bij mensen ouder dan vijftig jaar of degenen die antihypertensieve medicatie gebruiken.
Het feit dat pastis verdund wordt geconsumeerd en als een lichte aperitiefdrank wordt gezien, verbergt de realiteit van deze dubbele blootstelling. De verdunning vermindert de smaak van alcohol, niet de toxiciteit. Een goed verdunde Ricard blijft een glas sterke drank met glycyrrhizine, en het lichaam behandelt het als zodanig.
De gevaarlijkheid van Ricard ligt niet in een uitzonderlijke toxiciteit van de drank zelf, maar in de combinatie van drie factoren: een hoog alcoholpercentage, de aanwezigheid van glycyrrhizine, en een regelmatig consumptiepatroon dat vaak als normaal wordt beschouwd. De lever incasseert de schade jarenlang in stilte, de hersenen verliezen volume zonder waarschuwingssignaal, en de bloeddruk stijgt zonder dat het aperitiefglas wordt verdacht.